Gündelik Hayatta Olmazsa Olmaz Dediğimiz Hayat Kurtaran 20 İsveç İcadı

İsveç denildiğinde hepimizin aklına ikea gibi birkaç malum marka geliyor ancak günlük hayatta kullandığımız ve olmazsa olmaz dediğimiz pek çok şey İsveçlilere ait. Aşağıdaki devrim niteliğinde İsveç icadının dışında Bluetooth, H&M ve spotify gibi sık kullandığımız bazı markalarda İsveçlilerin elinden çıkma ancak bizim konumuz neredeyse her gün elimizin altında olan ve gerçekten hayat kurtaran, emniyet kemeri ve kalp pili gibi icatlar.

#1 Modern Fermuar

Fermuarın kökleri 1850'lere kadar uzanıyor. Fakat şu anki iterasyonu 1906 yılında İsveç doğumlu Gideon Sundbäck tarafından ABD'de Pittsburgh'da çalışırken yapılan geliştirme çalışmasına dayanmaktadır.  “Ayrılabilir tutturucu” olarak adlandırılan tasarımı, 1917'de patentlenmiş ve birbirine geçen bir sürgü ile kenetlenen dişlere sahip olarak bugünkü halini almıştır.

#2 Emniyetli Kibritler

Kibritler uzun süredir hayatımızda olsa da ilk başlarda kullanımları tehlikeliydi. Gustaf Erk Pasch kibrit başlığına gömülmüş olan yanıcı fosforu kibrit kutusunun yanına taşımak ve zehirli sarı fosforun toksik olmayan kırmızı bir versiyonla değiştirilmesine karar verdi. Bu inovasyonun sonucu olarak kibritler çok daha güvenli hale geldi ve bu şekilde İsveç tüm dünyada satılan kibritlerin yaklaşık %75'ini üretmiş oldu.

#3 Ayarlanabilir Anahtar

Genellikle “İsveç Anahtarı” veya ayarlanabilir anahtar olarak adlandırılan bu alet, bir Johan Petter Johansson'dan bir tasarıma dayanıyor ve ilk olarak 1842'de İngiliz mühendis Richard Clyburn tarafından sunulan bir konsept üzerinde bir gelişme ile ortaya çıktı. 

Johan Petter Johansson, ömrü boyunca 100'den fazla patent aldı ve bunlardan biri de ayarlanabilir anahtar oldu. Bu icat iş adamlarını, ustaları ve kendin yap meraklılarını, çok sayıda anahtarı beraberinde taşıma zahmetinden ve maliyetinden kurtardı. İsveç Anahtarı olarak da bilinen ayarlanabilir anahtarın dünya çapında “Bahco” markası altında dağıtılmasını sağlamak için Johansson 1891'de bir anlaşma yaptı ve bugün 100 milyondan fazla ayarlanabilir anahtar satıldı.

#4 GPS

Bir İsveçli doğrudan GPS (Küresel Konumlandırma Sistemi) icat etmese de, Håkan Lans en önemli türevlerinden birini icat etti. Onun AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi), hem deniz hem de hava trafiği izleme ve çarpışmadan kaçınma için standart haline gelmiştir.

#5 Skype

Çoğumuz Skype üzerinden video ile aile ve arkadaşlarla her gün sohbet ediyoruz, ancak hizmetin aslında İsveç'ten gelen bir şey olduğunu biliyor muydunuz? Danimarkalı mucit Janus Friis'in de dahil olduğu küçük bir ekiple çalışan Niklas Zennström, 2011 yılında 8,5 milyar dolara Microsoft'a satılan bir şirket olan Skype'ın arka planını geliştirdi.

#6 Tetra Pak

Hepimiz süt kartonlarının cam veya plastik poşetlere göre ne kadar kolay taşındığını ve saklandığını biliyoruz.

Bunun için İsveçli mühendis Erik Wallenberg ve ekibine teşekkür etmeliyiz. 1951'den başlayarak, Wallenberg'in ekibi, süt ürünleri gibi sıvıların bir silindire yuvarlanmış ve iki taraftan katlanmış tek bir kâğıt tabakası kullanma fikrini elde etti ve matematiksel dört yüzlü (tetrahedron) bir şekil yarattı. Danimarkalı fizikçi Nils Bohr'ın “hiçbir zaman matematiksel bir problemin bu kadar pratik bir uygulamasını görmediğini” söylemiş olduğu iddia ediliyor.

#7 Tetra Pak

Bu icat o kadar başarılı oldu ki o günün formülünü hala kullanan İsveç'in önde gelen şirketlerinden biri haline geldi. Şirketin geniş ürün yelpazesi için isteğe bağlı aseptik teknolojisiyle birlikte Tetra Pak, UHT işlenmiş süt gibi ürünlerin bir yıla kadar soğutulmadan depolanabilmesini sağladı.

#8 Düz Ekranlı Monitörler

Sven Thorbjörn Lagervall, 1979’da ferroelektrik sıvı kristalleri keşfetmesi ve bu keşifle, 1994'te düz ekranlar seri üretime geçti.

#9 Telefon Ahizesi

Telefon ahizesi. İsveçli telekomünikasyon devi Ericsson'un kurucusu Lars Magnus Ericsson tarafından 1885'te bulundu.

Ayrıca Ericsson konusunda dikkat etmemiz gereken başka bir nokta ise, 80'lerde Ericsson'da geliştirilen bir bilgisayar programlama dili olan Erlang.  WhatsApp, Erlang kullanarak inşa edildi ve 2015 yılında 900 milyona ulaşan kitlesel kullanıcı tabanına ulaşmıştı.

#10 Üç Noktalı Emniyet Kemeri

Üç noktalı emniyet kemeri 1959'da İsveçli mucit ve güvenlik mühendisi Nils Bohlin tarafından Volvo için geliştirildi. Bir kaza sırasında enerjiyi hareketli bir gövdeye yaymak için Y şeklinde tasarlanmıştır. Volvo bu buluşun patentini tüm dünya ile paylaşarak kar elde etmekten çok insan güvenliğinin daha önemli olduğunu vurgulayarak tüm araçlarda kullanılmasını sağlamıştır.  Şimdi her yolcu aracında, her altı dakikada, bir insan hayatının kurtulmasını sağlayan standart bir gereksinim.

#11 Santigrat Sıcaklık Ölçeği

Dünyada sadece beş ülke, İsveçli matematikçi ve astronom Anders Celsius tarafından geliştirilen Celsius sıcaklık ölçeğini kabul etmemiştir. Celsius astronomi ve tutulum gözlemleri ile büyük ölçüde katkıda bulunduktan sonra, donma noktası ile suyun kaynama noktası arasında 100 dereceyi ölçen yeni bir termometre belkide en büyük icadıydı.

#12 Bilgisayar Faresi

Çok sayıda patenti olan seri mucit Håkan Lans, standart bilgisayar faresi haline gelen formatın öncüsünü icat etti. Ayrıca bugün hemen hemen her bilgisayar üreticisi tarafından kullanılan renkli bilgisayar grafikleri geliştirdi.

#13 Kalp Pili

1958'de, Rune Elmqvist , Stokholm'deki Karolinska Üniversitesi Hastanesi'nde, ilk olarak Åke Senning tarafından kullanılan, pille çalışan bir yapay kalp pili geliştirdi. Kalp pili, düzensiz bir kalp atışınnı ritmini düzenleyen, uygun kas kasılmasını sağlamak için elektrik darbeleri yayan bu cihaz, kişinin vücudunun içine yerleştirilir.

#14 Cola Şişesi

Coca-Cola firması yaklaşık 100 yıl önce İsveçli tasarımcı Alexander Samuelsson'dan karanlıkta ya da kırıldığında kolay fark edilecek bir şişe tasarlanması istenmişti. ve ortaya cola şişesi çıktı.

#15 Dinamit

En ünlü İsveçlilerden biri olan Alfred Nobel 1866'da dinamit icat etti inşaat ve keşif endüstrilerinde devrim yarattı. Böylece darbeyle patlamayan ve emniyetle taşınabilen bir patlayıcı keşfetmiş oldu. Ayrıca Nobel Ödüllerini oluşturmak için servetinin çoğunu da terk etti.

#16 Pervane

Günümüzün seyahatlerini mümkün kılan en önemli buluşlardan biri olan pervane, ilk olarak 1836 yılında İsveçli mucit John Ericsson tarafından gemiler için tasarlandı ve patentini aldı. 

#17 Uzay Kameraları

Her ne kadar Amerikalılar Ay'a ilk adım atmış olsalar da, yeryüzündeki geri kalan insanlar bir İsveçli olmadan bunu görmezlerdi. Viktor Hasselblad, İsveç hava kuvvetleri için hava kameraları üretecek bir şirket kurdu. Tek lensli refleks sistemine sahip olan kamerası, daha sonra Ay'ın yüzeyini fotoğraflamak için Neil Armstrong ve Buzz Aldrin tarafından kullanıldı.

#18 Süt Sağım Makinesi

Bir süt çiftliğinde çalışan herkes, bir ineği el ile sağmanın ne kadar zahmetli olduğunu bilir. Buna çözümü bulan ise, 1896'da sağım makinesini icat eden ve mandıra endüstrisini hızla büyüten İsveçli mucit Gustaf de Lavaldır. (Ayrıca kaymağı sütünden ayırmak için bir Ayırıcı icat etti.)

#19 Ultrason

Ultrasonun İsveç'te geliştirildiğini biliyor muydun? Ultrason, sağlık hizmetlerinin o kadar gerekli bir parçası haline geldi ki, varolmadığı bir zamanı düşünmek çok kötü. Avustralyalı araştırmacı Carl Hellmuth Hertz ile birlikte, İsveçli doktor Inge Edler, modern bir elektrokardiyogram - Doppler ultrasonu - tasarladı. Bu buluş, hem Hertz hem de Edler'i 1977'de oldukça göz alıcı Albert Lasker Klinik Tıbbi Araştırma Ödülü'nü aldı.

#20 Bonus: Müzik

İsveç, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'tan sonra dünyanın üçüncü büyük müzik ihracatçısı. Çoğu kişi ABBA'yı bilse de Ace of Base, Eric Prydz ve Avicii'nin de İsveç'ten olduğunu biliyor muydunuz?